UWV wil WIA-beoordelingen later uitvoeren.
Druk op sociaal-medische beoordelingen
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) werkt aan een ingrijpend plan om de oplopende wachtlijsten voor WIA-beoordelingen te bestrijden. Maarten Camps, bestuursvoorzitter van het UWV, zei dat de organisatie wil verschuiven van vroeg beoordelen naar eerst inzetten op re-integratie en omscholing. Dat moet de stroom aanvragen verkleinen en de druk op beoordelaars verminderen.
De achterstand is al groot. Eind vorig jaar stonden 26.700 mensen langer dan de toegestane 16 weken te wachten op een sociaal-medische beoordeling. Zonder maatregelen verwacht het UWV dat volgend jaar rond de 100.000 mensen te lang wachten en dat dat in 2030 kan oplopen tot circa 200.000.
De oorzaken zijn meervoudig: een stijgend aantal aanvragen, vooral van mensen met psychische klachten en longcovid, en een tekort aan verzekeringsartsen. Veel artsen gingen met pensioen of stopten als zelfstandig behandelaar nadat de regels voor zzp’ers veranderden; het UWV bood contracten aan, maar slechts een derde van de voormalige zzp-artsen accepteerde die.
Later beoordelen, eerst werken
Camps legde uit waarom het UWV voor later beoordelen kiest: "Veel mensen die in de rij staan te wachten kunnen werken en willen dat ook heel graag", aldus Maarten Camps, bestuursvoorzitter UWV. "Later beoordelen betekent ook dat we ze al beter kennen.
En als mensen al werk hebben, hoeven we die beoordeling ook niet meer te doen."
Het plan houdt in dat re-integratie en omscholing systematisch eerder starten, zodat bij veel aanvragers duidelijk wordt of terugkeer naar werk mogelijk is. Voor mensen die daadwerkelijk nog niet kunnen werken blijft de beoordelingsprocedure bestaan, maar op een ander moment.
Taakverschuiving en politiek
Een van de knelpunten is het personeelsbestand dat sociaal-medische beoordelingen uitvoert. Het UWV doet een beroep op politiek en wetgever om meer ruimte te krijgen voor taakdelegatie. Camps wil dat verpleegkundigen zelfstandig bepaalde beoordelingen mogen uitvoeren. "Wij hebben er vertrouwen in dat zij dat kunnen", zei Camps.
Het kabinet werkt tegelijk aan stelselwijzigingen. Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid noemde de situatie rond de WIA recent "alarmerend" en steunt ingrepen om het stelsel uitvoerbaar en betaalbaar te houden. In een Kamerdebat waarschuwde Vijlbrief dat zonder snelle veranderingen op termijn veel hardere maatregelen nodig zijn in de sociale zekerheid.
Een van de besproken maatregelen is het afschaffen van de IVA-uitkering voor volledig arbeidsongeschikten. Als die maatregel doorgaat, zou de uitkering voor die groep dalen van 75 procent naar 70 procent van het laatstverdiende loon, en zou ook de maximale uitkering omlaag gaan. Daarnaast staat op tafel om herbeoordelingen grotendeels te stoppen, met alleen uitzonderingen voor schrijnende gevallen. "Het is heel erg pijnlijk dat we deze groep in de kou moeten laten staan", zei Camps over die optie.
Verbeteringen binnen UWV en hersteloperatie
Naast verandering in timing wil het UWV intern kwaliteit en processen verbeteren. Het programma 'Kwaliteit op orde' heeft tot doel nauwkeuriger en sneller uitkeringen te berekenen en verrekenen. Personeelsnet meldt dat het UWV werkt aan verdere digitalisering, uniformering van processen en het terugdringen van regionale verschillen. Ook moet de werking van sociaal-medische centra verbeteren en wordt wetgeving vereenvoudigd om beoordelingen logischer in te plannen.
Een belangrijk onderdeel is het herstellen van fout berekende WIA-uitkeringen. Het UWV is gestart met een hersteloperatie en heeft samen met het ministerie een vergoedingsregeling uitgewerkt voor cliënten die eerder te weinig kregen. Die nabetalingen komen er ook om de gevolgen voor toeslagen te beperken.
Om nieuwe fouten te voorkomen heeft het UWV het berekeningsproces van WIA-daglonen aangepast. In plaats van individuele beoordeling door behandelaars controleert nu een gespecialiseerd team centraal gegevens als loon en vakantietoeslag. Die uniforme werkwijze moet het aantal fouten verminderen.
Cliënten raken financieel in de knel
Fouten bij het UWV hebben bij individuele cliënten vaak zware gevolgen. Patrick Broers, die jarenlang kampte met ernstige rugklachten en in 2012 een ingreep onderging, verloor na een herkeuring in 2014 zijn uitkering, terwijl hij volgens zijn medisch dossier niet kon werken. "Ik vind het gewoon schandalig", zei Patrick Broers over hoe zijn dossier werd behandeld. Pas na negen maanden en juridische stappen herkende het UWV de fout en kreeg hij zijn WIA-uitkering terug. In de tussenliggende periode raakte hij in de schulden.
Radar en andere meldingen laten zien dat nabetalingen en terugvorderingen vaak leiden tot problemen met toeslagen en de Belastingdienst. Het SP-meldpunt UWV ontving volgens berichtgeving ongeveer 1.200 klachten over dit soort fouten en de financiële gevolgen daarvan. Die casussen vormen de onderstroom van het breder organisatorische vraagstuk dat UWV nu probeert aan te pakken.
Communicatie en dienstverlening
Het UWV zegt ook meer te investeren in begrijpelijke communicatie en digitale dienstverlening. Voorafgaande sms-berichten, verbeterde appfunctionaliteit en duidelijkere brieven moeten onduidelijkheid beperken. Bij late informatieverstrekking wordt minder snel een boete opgelegd; eerst zoekt UWV contact met de cliënt. In 2025 is bekeken of terugvorderingen voorkomen of aangepast konden worden; bij 8.000 cliënten leidde dat in 20 procent van de gevallen tot aanpassing of kwijtschelding.
Toch waarschuwt het UWV dat maatregelen zoals betere communicatie en betere processen alleen niet genoeg zullen zijn als de instroom van nieuwe aanvragen en het tekort aan beoordelaars blijven groeien.
Wat staat op korte termijn te gebeuren?
Praktisch betekent de route die het UWV voorstelt dat veel aanvragers eerder een traject naar werk of scholing ingaan zonder meteen een definitieve WIA-beoordeling te krijgen. Voor cliënten die al aan het werk zijn, kan een beoordeling zelfs komen te vervallen. Voor mensen die afhankelijk blijven van een uitkering blijven er wel procedures, maar mogelijk gepland op andere momenten.
Politieke keuzes over hervormingen van de uitkeringen zelf liggen besloten of in beraad op het departement. Minister Hans Vijlbrief benadrukt dat zonder ingrepen de betaalbaarheid van het stelsel op de langere termijn onder druk komt te staan en dat het kabinet daarom maatregelen moet doorvoeren om de uitvoerbaarheid te behouden.
Related Articles
Minister Hans Vijlbrief noemde de situatie rond de WIA "alarmerend" en waarschuwde dat zonder snelle maatregelen op termijn veel hardere ingrepen nodig zijn.
Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.
