Het kabinet heeft in de Eerste Kamer geen meerderheid en moet voor elke begroting steun zoeken; tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen klonk zowel kritiek als oproepen tot brede samenwerking, maar concrete afspraken ontbreken nog.
Een minderheidskabinet moet telkens steun zoeken
Het kabinet-Jetten heeft in de Eerste Kamer geen meerderheid; voor elk kabinetvoorstel is steun van andere fracties nodig. De Eerste Kamer schrijft dat de Algemene Politieke Beschouwingen over de Miljoenennota op 6 oktober plaatsvonden en dat het kabinet in zowel de Tweede als de Eerste Kamer een minderheid heeft en daarom voor voorstellen steeds naar meerderheden moet zoeken 6 oktober. De Kamer wees er ook op dat deze beschouwingen de laatste zijn in de huidige samenstelling: de Provinciale Statenverkiezingen op 17 maart 2027 en de daaropvolgende verkiezing van de Eerste Kamer op 24 mei 2027 veranderen de zetelverdeling volgend voorjaar.
Wat de beschouwingen duidelijk maakten
Oppositiefracties riepen het kabinet op om kleur te bekennen en te kiezen "over rechts of over links". Premier Rob Jetten en de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA noemden geen vaste koers naar links of naar rechts. Tijdens het debat kwamen meerdere begrotingsdossiers aan de orde, onder meer sociale zekerheid, stikstof, klimaat, woningbouw, koopkracht, het Belastingplan en gewijzigde voorstellen voor box 3. Daaruit volgde tijdens de beschouwingen geen begrotingsakkoord of meerderheidsafspraak. Even na middernacht werd gestemd over moties; die moties, waaronder een motie van wantrouwen, kregen geen meerderheid.
Waar (kritiek en) toenadering klonken
Sprekers wezen op de noodzaak van investeringen en op het belang van stabiele meerderheden voor langjarig beleid. Volt nodigde het kabinet openlijk uit om met Volt en PRO naar een brede meerderheid te zoeken; Volt stelde dat PRO en Volt het kabinet een meerderheid in beide Kamers kunnen geven nieuws.nl/ANP. Tegelijk stelde PRO harde voorwaarden, zoals een verschuiving van lasten van arbeid naar vermogen en winst en de dekking van box 3 binnen belasting op winst en vermogen. Er viel lof voor het streven naar samenwerking, maar tijdens de beschouwingen werden geen gesloten akkoorden of concrete meerderheidsafspraken aangekondigd.
De rekensom en de politieke grenzen
Steun van PRO en Volt is politiek aantrekkelijk omdat die combinatie een stabielere meerderheid kan vormen, maar elke zeteltelling moet getoetst worden aan de huidige officiële samenstelling van de Eerste Kamer. De bereidheid om te steunen hangt bovendien af van concrete beleidsvoorstellen en van compromissen die partijen accepteren. NU.nl wees erop dat een koers "over rechts" lastig is omdat partijen als BBB en andere rechtse fracties strenge voorwaarden stellen, en dat zonder PRO een linkse meerderheid evenmin gemakkelijk te bereiken is; als PRO en BBB tegen het Belastingplan zouden stemmen, zou het kabinet vrijwel alle andere kleine fracties nodig hebben, wat politiek riskant is NU.nl. Binnen de VVD bestaan spanningen over belasting- en vermogensvraagstukken; die interne verdeeldheid maakt vaste afspraken over verhogingen of verschuivingen van lasten moeilijk realiseerbaar. De aantrekkingskracht van PRO/VOLT-steun is reëel, maar geen garantie: steun hangt af van voorstellen die PRO, Volt en eventuele andere fracties daadwerkelijk kunnen accepteren.
Wat er nu op het spel staat
De komende weken moet het kabinet uitwerken hoe de begroting voor 2027 wordt aangepast en in hoeverre het tegemoet kan komen aan de voorwaarden die andere fracties hebben gesteld. De Eerste Kamer meldde dat het kabinet met drie uitgewerkte voorstellen voor stikstof komt en dat over die voorstellen nog overleg mogelijk is. Of partijen als PRO, Volt of anderen een begrotingspakket steunen, hangt van die concrete voorstellen; in het debat werden veel vragen en eisen geuit, maar nog geen formele steunverklaringen of meerderheidsakkoorden gegeven. Politieke onzekerheden blijven bestaan: interne VVD-spanningen over belastingen, strenge voorwaarden van rechtse partijen op stikstof en andere dossiers, en de naderende Provinciale Statenverkiezingen in maart 2027 die de samenstelling van de Eerste Kamer zullen veranderen.
