Op een overvolle balie van de Belastingdienst in Den Haag stapelen dossiers van meer dan één miljoen huishoudens zich op. De 30-jaarstermijn voor hypotheekrenteaftrek botst daar op ontbrekende of onvolledige documentatie, waardoor veel belastingplichtigen vanaf 2031 moeten aantonen dat hun geclaimde aftrek terecht is. De staatssecretaris van Financiën meldt dat het maximale aftrektarief in 2026 37,56 procent bedraagt. Het kabinet zal naar verwachting op Prinsjesdag reageren op kamervragen en de verdere besluitvorming met de Kamer delen.

Tussen huwelijkspapieren, bouwtekeningen en overlijdensakten wordt duidelijk waarom uitvoering van de 30-jaarstermijn zo lastig is: hypotheekdelen stapelen zich op en veel oude dossiers ontbreken.

Wat gaat mis met de 30-jaarstermijn

De 30-jaarstermijn is bedoeld om eeuwigdurende renteaftrek te voorkomen en aflossing te stimuleren, en zo de inkomstenderving voor de staat te beperken. In de praktijk bestaat het probleem eruit dat verbouwingen, verhuizingen, huwelijken, echtscheidingen en overlijden hebben geleid tot stapelingen van hypotheekdelen, elk met een eigen fiscale houdbaarheidsdatum. Voor leningen van vóór 2013 ontbreekt veel informatie door bewaartermijnen en onvoldoende administratie bij particulieren, waardoor het moeilijk is om te reconstrueren welke delen nog aftrekbaar zijn.

Het ministerie van Financiën rekent de groep met uitvoeringsvraagstukken tot meer dan één miljoen huishoudens. De evaluatie wijst uit dat ongeveer twee op de drie huiseigenaren deels een aflossingsvrije hypotheek heeft, en dat onder 65-plussers dit aandeel nog hoger ligt. De combinatie van onduidelijke dossiers, veel oude hypotheekvormen en beperkte controlecapaciteit bij de Belastingdienst leidt volgens Financiën tot het risico op onjuiste aangiften en tot wat de evaluatie omschrijft als een mogelijke nationale uitvoeringscrisis.

Welke opties liggen op tafel

Een werkgroep van het ministerie van Financiën heeft meerdere oplossingsrichtingen uitgewerkt, met elk duidelijke handelsafwegingen. Eén variant zou per 2031 de renteaftrek voor alle hypotheken van vóór 2013 afschaffen. Dat zou de staatskas op korte termijn ontlasten, maar veel belastingplichtigen hun resterende renteaftrek ontnemen. Een andere optie is de renteaftrek universeel te laten doorlopen tot 2043 en daarna stapsgewijs af te bouwen. Dat verbetert de uitvoerbaarheid, maar verlengt de fiscale kosten in de tijd.

Mastheads

Financiën stelt dat niets doen geen optie is vanwege de gebrekkige handhaafbaarheid en de verwachte jaarlijkse opbrengstderving door uitvoeringsproblemen. De keuze draait dus om een trade-off: directe budgettaire verlichting versus eenvoud en rechtszekerheid voor gezinnen die al jaren op een bepaalde fiscale verwachting rekenen.

Het aftrektarief zelf is wettelijk gekoppeld aan het tarief van de tweede belastingschijf. De staatssecretaris van Financiën meldt dat het tarief in 2026 op 37,56 procent staat en dat het, als afspraak uit het coalitieakkoord wordt doorgevoerd, naar verwachting 38,19 procent in 2027 en 38,23 procent vanaf 2030 kan worden. Loskoppelen van het aftrektarief van de tweede schijf vereist omvangrijke ICT- en wetswijzigingen.

Een quickscan van de Belastingdienst geeft aan dat een zelfstandige tariefknop in de systemen op zijn vroegst uitvoerbaar is per belastingjaar 2029.

Als alternatief voor het tarief kan het kabinet kiezen om het eigenwoningforfait aan te passen. Volgens de quickscan zou zo'n aanpassing uitvoerbaar zijn per 1 januari 2027, maar beleidskeuzes hierover moeten nog worden gemaakt. Kort gezegd: er zijn technische wegen om het systeem te wijzigen, maar ze vragen tijd en politieke keuzes.

Voor belastingplichtigen is de praktische boodschap duidelijk. Vanaf 2031 moeten zij aannemelijk kunnen maken dat geclaimde renteaftrek terecht is. Voor veel eigenaars met oude hypotheekdelen is die bewijsvoering nu vaak niet mogelijk, en dat brengt het risico van naheffingen of verlies van aftrek met zich mee, tenzij de wetgever kiest voor een andere aanpak.

Related Articles

Op Prinsjesdag maakt het kabinet bekend hoe het verder wil, met besluiten die ook de uitvoerbaarheid en de termijnkeuzes tot 2029 raken.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.