El Salvador stelt levenslange gevangenisstraf in vanaf twaalf jaar. President Nayib Bukele ondertekende de grondwetswijziging.
Wat de wijziging zegt
De nieuwe grondwetsbepaling maakt het mogelijk dat mensen vanaf twaalf jaar een levenslange gevangenisstraf krijgen. De maatregel geldt voor moord, verkrachting en medeplichtigheid daaraan. Ook leden van criminele organisaties die als "terroristen" worden bestempeld kunnen voortaan levenslang krijgen. Tot deze wijziging was de maximale straf in El Salvador zestig jaar voor volwassenen.
Het Parlement keurde de wijziging vorige maand goed. Het parlement wordt gedomineerd door Nuevas Ideas, de partij van president Nayib Bukele. Bukele zette zijn handtekening onder de wijziging tijdens een ceremonie, waarmee het wetsvoorstel definitief is aangenomen.
Achtergrond en rechtspraktijk
De stap past in een reeks ingrijpende veranderingen sinds Bukele aan de macht kwam. In 2021 liet hij alle vijf rechters van de Constitutionele Kamer van het Hooggerechtshof vervangen door rechters die hem loyaal zijn. Daarmee werd de weg vrijgemaakt voor latere grondwetswijzigingen en ingrepen in de rechtspraak.
In 2022 kondigde de regering een noodtoestand af om bendegeweld te bestrijden. Die noodtoestand is sindsdien tientallen keren verlengd.
Volgens Boris van der Spek, NOS-correspondent in Latijns-Amerika, is de noodtoestand inmiddels 45 keer verlengd en blijft ze van kracht terwijl het beleid veranderingen in de wetgeving mogelijk maakt.
Het justitiële systeem zit onder grote druk. Ruim 90.000 mensen zijn sinds 2022 opgepakt en meer dan 1 procent van de totale bevolking van El Salvador zit nu achter de tralies. Arrestaties leiden vaak tot langdurige voorarrestperiodes. Toegang tot advocaten is in veel gevallen moeilijk of afwezig, en veel zaken worden in massaprocessen behandeld.
Politie, veiligheid en openbare opinie
De regering wijst op dalende moordcijfers als rechtvaardiging. Volgens de regering zijn de machtige bendes grotendeels van de straten verdwenen en is de openbare veiligheid verbeterd. President Nayib Bukele geniet daardoor nog steeds grote populariteit in zijn land. Verschillende opiniepeilingen uit dit jaar gaven aan dat ruim 90 procent van de bevolking steun betuigt aan zijn aanpak.
Critici noemen de aanpak een inbreuk op de rechtsstaat. Een onderzoek van de Spaanse krant El País stelde eind maart dat de massale arrestaties niet uitsluitend tegen bendeleden zijn gericht, maar ook oppositieleden, journalisten en activisten treffen. Die berichtgeving wijst op willekeurige detenties en schendingen van juridische waarborgen.
Politieke gevolgen intern
De grondwetswijziging is niet los te zien van eerdere constitutionele veranderingen. Vorig jaar schafte het parlement beperkingen op herverkiezing af, waardoor Bukele in theorie voor onbepaalde tijd aan de macht kan blijven. Daarnaast werd de duur van een presidentiële termijn verlengd van vijf naar zes jaar.
Door die reeks maatregelen groeit het gezag van Bukele en nemen de controlerende mechanismen af. Een onafhankelijke rechterlijke macht is een essentieel onderdeel van democratische checks and balances. Het vervangen van de constitutionele rechters en het aanpassen van regels rond staatsmacht hebben die balans verschoven.
Invloed op economie en internationale betrekkingen
De maatregel kan ook economische gevolgen hebben, al zijn die niet direct in harde cijfers terug te vinden in de bronnen. Rechtsstatelijke onzekerheid en het beeld van verscherpte repressie kunnen buitenlandse investeerders afschrikken. Zaken die normaal gesproken naar stabiliteit en voorspelbare juridische kaders kijken, kunnen terughoudender worden als wetten snel veranderen en rechterlijke onafhankelijkheid ontbreekt.
Toerisme en handelsrelaties worden vooral door veiligheid en imago beïnvloed. De regering benadrukt dat de verbeterde veiligheidscijfers het land aantrekkelijker maken. Tegenstanders wijzen erop dat langdurige detentie en het risico op willekeurige arrestaties investeringsrisico's op de lange termijn verhogen.
De wijzigingen kunnen ook gevolgen hebben voor migratie en asielprocedures. Repressief optreden en massale arrestaties leiden soms tot vluchtelingenstromen of meer verzoeken om bescherming in het buitenland. Dat heeft implicaties voor landen die aanvragen behandelen, maar er zijn geen concrete, door bronnen bevestigde gegevens over directe gevolgen voor Nederland of de Europese Unie in de geraadpleegde stukken.
Reacties en internationale observatie
Internationaal is er zorg geuit over de juridische koers van El Salvador. Mensenrechtenorganisaties en kritische journalisten in binnen- en buitenland wijzen op risico's voor rechtsbescherming en op de mogelijkheid van misbruik van noodbevoegdheden. De Salvadoraanse regering stelt daar tegenover dat de maatregelen noodzakelijk zijn om de bendegeweld te breken en slachtoffers te beschermen.
Welke diplomatieke stappen andere landen of internationale organisaties eventueel nemen, hangt af van verdere ontwikkelingen. Sancties of formele maatregelen vereisen doorgaans concrete overtredingen of besluitvorming binnen internationale gremia. Tot nu toe blijft de internationale reactie variabel en vaak afgewogen tussen veiligheidsoverwegingen en zorgen om mensenrechten.
Praktische implicaties voor Salvadoranen
Voor gezinnen en gemeenschappen betekent de wijziging dat minderjarige verdachten van zware misdrijven nu de hoogste straf kunnen krijgen. Juridische waarborgen, toegang tot verdediging en onafhankelijke rechtspraak worden daardoor belangrijker dan ooit. De realiteit in de gevangenissen — waar veel mensen wachten op proces in massaprocessen — draagt bij aan een gespannen situatie waarin lange detenties eerder regel dan uitzondering zijn.
Rechtsbijstandorganisaties en lokale advocaten staan voor een zware opgave wanneer ze minderjarigen moeten bijstaan in zaken die levenslange straffen kunnen opleveren. De capaciteit van het rechtssysteem om eerlijk proces te garanderen staat onder druk, zo blijkt uit de informatie die in de afgelopen jaren naar buiten kwam.
Related Articles
De noodtoestand is inmiddels 45 keer verlengd en ruim 90.000 mensen zijn sinds 2022 opgepakt.
Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.
