Bewaren is verzet. In Gaza-Stad heropende kort na het staakt-het-vuren van oktober 2025 de Phoenix Library, een kleine openbare bibliotheek gevuld met boeken die bewoners uit het puin haalden. Dichter Omar Hamad en schrijver Ibrahim Massri richtten de plek op met titels die zij en anderen hadden geborgen uit academische en openbare collecties. De ruimte functioneert als lees- en documentatiepunt in een stad waar basisdiensten grotendeels zijn weggevallen, en is zowel praktisch als symbolisch.

De Phoenix Library opende haar deuren in Gaza-Stad kort na het staakt-het-vuren van oktober 2025. Initiatiefnemers Omar Hamad en Ibrahim Massri noemen de ruimte klein, maar zorgvuldig samengesteld. Volgens het verslag waarin de bibliotheek wordt beschreven nam Omar Hamad kort na 7 oktober 2023 ongeveer 120 boeken mee toen hij met zijn familie op de vlucht sloeg. Tijdens zijn omzwervingen voegde hij meer exemplaren toe. Veel titels zijn gered uit academische en openbare collecties, waaronder werken uit de Edward Said Library en de Islamitische Universiteit van Gaza.

Een bibliotheek uit het puin

De fysieke schaal van het project is beperkt. De Phoenix Library is geen groot instituut met duizenden banden, maar een lokaal lees- en documentatiepunt. Voor de mensen die er komen, biedt het meer dan boeken. Het is een plek voor kennis, troost en cultureel herstel na jaren van verwoesting. Initiatiefnemers en lokale betrokkenen noemen het expliciet een symbolische handeling met praktische inzet: het bewaren van bronnen, literatuur en getuigenissen die anders verloren zouden gaan.

De bibliotheek krijgt betekenis tegen een achtergrond van ingestorte infrastructuur. Academische analyse van satellietbeelden concludeerde dat ongeveer 59,8 procent van de bebouwing in delen van Gaza beschadigd of verwoest is. Onderzoekers schatten dat er bijna een miljard ton puin ligt dat moet worden opgeruimd. Humanitaire experts waarschuwen dat het opruimen van puin gevaarlijk is omdat onder het puin mogelijk onontplofte explosieven liggen en schadelijke stoffen kunnen vrijkomen.

In die context functioneren basale diensten nauwelijks. Artsen zonder Grenzen rapporteerde na de oorlog een aanhoudende ondervoedingscrisis en schaarste aan medische zorg. Het Hamas-gerunde ministerie van Volksgezondheid in Gaza rapporteerde volgens persverslagen tienduizenden doden en honderdduizenden gewonden sinds het begin van de campagne. Bovendien geven internationale monitoringorganisaties cijfers over honderden vermoorde journalisten, met het Committee to Protect Journalists op 264 gedode journalisten sinds het begin van de campagne.

Bewijs, verantwoordelijkheid en behoud

De fysieke vernietiging die Amnesty International documenteerde sluit aan op bredere beschuldigingen over de behandeling van de burgerbevolking. Amnesty publiceerde een onderzoek waarin staat dat tussen september en oktober 2025 in Gaza-Stad minstens 13 hoogbouwcomplexen zijn verwoest.

Mastheads

Erika Guevara Rosas van Amnesty International zei: "Een belangrijk kenmerk van deze aanvallen was de opzettelijke vernietiging van gebouwen waar burgers wonen en werken, met meerdere verdiepingen." Het rapport van het Crisis Evidence Lab, dat satellietbeelden en videomateriaal analyseerde, concludeert dat de vernietiging van meerdere flatgebouwen niet gerechtvaardigd was door een militaire noodzaak en vraagt nationale en internationale autoriteiten om onderzoek.

Amnesty stuurde op 19 maart 2026 vragen over deze aanvallen naar het Israëlische ministerie van Defensie. Dat is de meest concrete vervolgactie die in de beschikbare bronnen wordt genoemd. Naast juridische stappen blijft de situatie op de grond afhankelijk van toegang voor humanitaire hulp, materiaal voor wederopbouw en de mogelijkheid voor inwoners om zelf leidend te zijn bij herstelinitiatieven.

In die ruimte treedt de Phoenix Library op als lokaal initiatief. Bewaren is een vorm van verzet, zeggen de initiatiefnemers. Het gaat niet alleen om papier en inkt. Het gaat om collectieve geheugen, academische bronnen en persoonlijke verhalen die anders onder het puin en in vergetelheid zouden verdwijnen.

De bibliotheek toont ook hoe kleinschalige projecten praktisch met risico's omgaan. Boeken die uit verwoeste universiteiten en openbare collecties zijn gered, zijn schoongemaakt en gesorteerd.

Lokale vrijwilligers brengen materiaal bijeen. De initiatiefnemers benadrukken dat dit geen vervanging is voor systematisch herstel of voor volledige toegang tot onderwijs, maar wel een beginpunt voor culturele wederopbouw.

Mijn lezing is dat zulke initiatieven twee dingen tegelijk doen. Ze houden bronnen intact, en ze maken publiek zichtbaar dat herstel mogelijk is, zelfs op kleine schaal. Dat betekent niet dat de structurele problemen verdwijnen. Zoals de satellietanalyse en de cijfers van hulporganisaties laten zien, is de schade groot en complex. Maar projecten zoals de Phoenix Library veranderen de manier waarop bewoners die schade ervaren en documenteren.

De lokale betekenis van een paar honderd boeken valt moeilijk te overschatten in een omgeving waar veel sociale infrastructuur is weggevallen. Voor sommige bezoekers is het een plek om te studeren, voor anderen een plek om te rouwen en te herinneren. Voor de initiatiefnemers is het een daad: het bewaren van bewijs en cultuur tegen de achtergrond van beschuldigingen over onrechtmatige vernietiging van burgergebouwen.

Related Articles

Amnesty heeft vragen gestuurd aan het Israëlische ministerie van Defensie, een formele stap in een dossier dat draait om aantoonbare schade en mogelijke onderzoeksplichten.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.