Meta biedt concurrenten tijdelijke gratis toegang tot de WhatsApp Business API in de Europese Economische Ruimte om een mogelijke boete van de Europese Commissie te voorkomen. De tijdelijke regeling geldt voor "algemene AI-chatbots die in de EER actief zijn" en volgt op eerdere beleidswijzigingen van Meta in januari en maart. De Commissie heeft in een voorlopige beoordeling gezegd dat het in rekening brengen van toegangskosten mogelijk misbruik van een dominante positie is. In de komende maanden beslist de Commissie of zij een formeel bevel of een boete tot 10 procent van de wereldwijde omzet oplegt.

Meta heeft een eenmalige maatregel aangekondigd: aanbieders van algemene AI-chatbots die in de Europese Economische Ruimte actief zijn, krijgen een gratis maand toegang tot de WhatsApp Business API. Dat zegt een woordvoerder van Meta, die toevoegt dat de tijdelijke vrijgave bedoeld is om de Commissie en Meta de tijd te geven om tot een snelle en eerlijke uitkomst van het onderzoek te komen.

Achtergrond: wat veranderde en waarom

De stap is geen incident maar een direct antwoord op een reeks beleidswijzigingen die eerder dit jaar tot klachten en onderzoek leidden. Op 15 januari voerde Meta een beleid in waarbij alleen zijn eigen Meta AI-assistent op WhatsApp was toegestaan. Die beperking leidde tot protesten van externe AI-aanbieders.

In maart draaide Meta dat beleid weer bij en gaf concurrenten opnieuw toegang, maar bracht daar direct kosten voor in rekening. Die opeenvolgende aanpassingen liggen volgens meerdere bronnen ten grondslag aan de antitrustklachten die nu voorliggen. De Europese Commissie kwam in haar voorlopige beoordeling tot de conclusie dat het in rekening brengen van kosten voor toegang tot WhatsApp door AI-aanbieders mogelijk misbruik van een dominante marktpositie is.

Als reactie stelde de Commissie in februari voorwaardelijke maatregelen voor om concurrerende AI-chatbots vrije toegang te garanderen. De Commissie zei later dat de recente gratis-maandaanbieding van Meta 'een stap in de goede richting' is, maar dat het tijdsvenster kort is. De voorwaardelijke maatregelen en de publieke opmerkingen van de Commissie laten zien dat Brussel serieus werk maakt van het dossier.

Wie klaagde en wat staat op het spel

De zaak ontstond na klachten van meerdere partijen, waaronder The Interaction Company uit Californië, ontwikkelaar van de Poke.com AI-assistent, en een Spaanse concurrent. Meta presenteerde zijn verweer tijdens een besloten hoorzitting met EU-mededingingsfunctionarissen. Volgens bronnen verdedigt Meta zijn handelswijze door te stellen dat het onjuist zou zijn om de betaalde WhatsApp Business-dienst gratis te maken voor enkele grote AI-spelers, omdat dat de kosten voor kleine ondernemers zou verhogen.

Meta gebruikte daarbij het voorbeeld van een kleine bakkerij die anders de rekening zou betalen voor het intensieve gebruik door grote AI-aanbieders. Dat argument heeft Meta publiekelijk naar voren gebracht in gesprekken met functionarissen en in reacties op het onderzoek.

Mastheads

De commerciële herintroductie van betalingen in maart nadat externe bots tijdelijk waren toegestaan, was voor de Commissie aanleiding tot een tweede formele aanklacht. Als de Commissie van mening blijft dat Meta de zorgen niet wegneemt, kan zij overgaan tot een formele vaststelling van overtreding en een boete opleggen tot 10 procent van Meta's wereldwijde jaaromzet.

Sommige artikelen noemen verder dat diensten zoals Microsofts Copilot, ChatGPT en Perplexity per 15 januari volledig van WhatsApp verwijderd zouden zijn, maar die specifieke bewering is in het dossier terug te vinden als een single-source claim en verdient daarom voorzichtigheid bij generalisaties.

Er bestaat ook onduidelijkheid over het exacte spectrum van diensten dat onder de gratis maand valt. Meta heeft de formulering gebruikt 'algemene AI-chatbots die in de EER actief zijn', maar bronnen verschillen licht in nuance over of alle aanbieders automatisch aanspraak kunnen maken op die gratis toegang of dat technische en contractuele voorwaarden blijven gelden. De timing en uitvoering zijn daarom politiek en juridisch gevoelig.

Voor AI-aanbieders biedt de gratis maand tijdelijke ademruimte. Zij kunnen gedurende die periode hun integratie met WhatsApp testen zonder direct te betalen voor de Business API. Voor Meta is het een poging om tijd te kopen in het onderzoek en om te voorkomen dat Brussel overgaat tot een formeel bevel of een boete.

De commerciële belangen zijn groot. Een verplichting om blijvend gratis toegang te verlenen zou de businesscase voor WhatsApp Business anders kunnen maken. Meta zegt dat kosten voor de dienstverlening nu bij zakelijke klanten worden gelegd en dat een gedeeltelijke of volledige vrijstelling voor grote AI-spelers de kosten zou doorberekenen naar kleinere bedrijven.

Brussel staat voor een principiële keuze. De Commissie moet afwegen of toegang tot een dominante, gesloten communicatiedienst als WhatsApp op basis van betaalde toegang marktverstorend is, en of herstel daartegen door middel van verplichtingen noodzakelijk is.

In februari formuleerde de Commissie al voorlopige maatregelen om concurrerende bots vrije toegang te geven. De nieuwe, tijdelijke stap van Meta adresseert die eis gedeeltelijk, maar niet volledig.

Voor gebruikers verandert er in de korte termijn weinig zichtbaar aan de chatfuncties op WhatsApp. De discussie draait vooral om wie er mag koppelen, tegen welke kosten, en welke invloed dat heeft op innovatie en concurentie tussen AI-ontwikkelaars die diensten bouwen op messaging-platforms.

Related Articles

Binnen enkele maanden beslist de Europese Commissie of zij een formeel bevel geeft dat concurrerende AI-chatbots blijvende gratis toegang tot WhatsApp garandeert. Die uitspraak bepaalt of Meta een boete tot 10 procent van de wereldwijde omzet wordt opgelegd.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.