Meer huishoudens lopen tegen betalingsproblemen aan, omdat hogere prijzen voor boodschappen, vervoer en energie de variabele uitgaven hard raken. Volgens het Nibud zegt 38 procent van de Nederlandse huishoudens dit jaar moeilijk rond te komen, tegenover 32 procent twee jaar eerder. Het onderzoek Geldzaken in de praktijk 2026 is gebaseerd op een enquête onder ruim 2500 respondenten die afgelopen voorjaar werd gehouden en laat een duidelijke verslechtering van de financiële situatie zien. Het verschil is het grootst onder jongvolwassenen en bij huishoudens met wisselende inkomsten, wat de kwetsbaarheid van buffers blootlegt.

Betalingsproblemen zijn de directe consequentie van die verslechtering, omdat wisselende uitgaven sterker stegen dan vaste lasten en daardoor moeilijker vooraf te plannen zijn. Het Nibud ziet dat boodschappen, vervoerskosten, inboedel en zorgkosten huishoudens vooral raken wanneer die posten onregelmatig en in losse betalingen terugkomen. Directeur Mattias Gijsbertsen noemt geopolitieke spanningen en stijgende energieprijzen als drijvende factoren achter de hogere winkelprijzen en de toegenomen onzekerheid over toekomstige uitgaven.

Wie raakt het eerst in de knel

De verslechtering is niet gelijk verdeeld. Jongvolwassenen voelen de klap het sterkst: bij 18- tot en met 30-jarigen groeide het aandeel dat moeilijk rondkomt van 40 procent naar 54 procent. "Door de jaren heen zien we dat een steeds grotere groep jongvolwassenen moeilijk kan rondkomen", zegt Gijsbertsen. Nibud signaleert ook duidelijke verschillen tussen huurders en kopers, en tussen mensen met een vast inkomen en mensen met wisselende inkomsten. Consultancyonderzoek van Deloitte komt volgens Nibud tot vergelijkbare conclusies over welke groepen kwetsbaar zijn.

Het effect is praktisch en snel merkbaar. Een kwart van de huishoudens meldt dit jaar rekeningen niet te hebben kunnen betalen. Volgens Nibud zijn boodschappen, vervoerskosten, inboedel en zorgkosten de posten waar mensen het vaakst tegenaan lopen. Die cijfers tonen dat het probleem zich niet beperkt tot één soort uitgave: het zijn juist die schommelende posten die huishoudens in acute problemen brengen.

Buffers slinken, zorgen nemen toe

De slechte nieuwslaag krijgt een extra dimensie omdat veel huishoudens een beperkte buffer hebben. Nibud signaleert dat spaarpotjes snel slinken wanneer onverwachte of hogere vaste lasten moeten worden opgevangen. Dat maakt tijdelijke schokken minder draaglijk en verschuift kleine financiële tegenvallers snel naar betalingsachterstanden.

Het gevoel van onzekerheid groeide ook. Het aandeel huishoudens dat zich vrijwel altijd zorgen maakt over de eigen financiële situatie steeg van 27 procent in 2024 naar 33 procent nu. Tegelijk zijn huishoudens niet zonder hoop: meer dan de helft verwacht de komende twaalf maanden te kunnen rondkomen, 35 procent denkt dat dat waarschijnlijk zal lukken en 7 procent verwacht het moeilijk te krijgen.

Mastheads

Die uiteenlopende verwachtingen laten zien dat veel huishoudens balanceren tussen vertrouwen en kwetsbaarheid.

Nibud benadrukt dat gemiddelde koopkrachtcijfers die het kabinet en instituten publiceren niet altijd persoonlijke verslechteringen vatten. Het instituut verwijst naar een eerdere waarschuwing van het CPB dit voorjaar dat koopkracht kan dalen door stijgende energieprijzen. Nibud koppelt die macro-economische signalen aan de praktijk bij huishoudens: wanneer wisselende uitgaven stijgen en buffers laag zijn, neemt de kans op betalingsproblemen toe.

Praktische verschillen tussen soorten uitgaven vergroten het risico. Vaste lasten zoals hypotheek of huur zijn voorspelbaar en vaak via automatische incasso geregeld.

Wisselende posten daarentegen komen in verschillende vormen en op uiteenlopende tijden binnen. Het Nibud-rapport legt uit dat die losse, onvoorspelbare betalingen huishoudens sneller in de knel brengen, omdat er minder tijd en ruimte is om te schuiven in het huishoudbudget.

Gijsbertsen koppelt de signalen aan externe factoren: stijgende energieprijzen door geopolitieke spanningen werken door op winkelprijzen en vervoer. Die prijsdruk vertaalt zich in dagelijkse uitgaven voor gezinnen. Deloitte's vergelijkbare bevindingen versterken het beeld dat meerdere onafhankelijke analyses dezelfde kwetsbare groepen aanwijzen. Voor beleidsmakers is dat relevant, want gemiddelde cijfers maskeren de ervaring van groepen die structureel dichter bij de grens van betaalbaarheid zitten.

Ook gepensioneerden vormen een tegenvoorbeeld in het rapport. Zij hebben volgens Nibud juist minder vaak moeite met rondkomen dan twee jaar geleden. Veel gepensioneerden wonen in een afbetaald huis en zijn gemiddeld vermogender, wat hun buffers en maandelijkse lasten stabiliseert. Dat contrast onderstreept dat woonsituatie en vermogenspositie een belangrijke rol spelen bij financiële veerkracht.

Het rapport Geldzaken in de praktijk 2026 van Nibud is gebaseerd op een enquête onder ruim 2500 respondenten, uitgevoerd afgelopen voorjaar. De cijfers bieden een momentopname van hoe hogere prijzen en lage buffers samenkomen in betalingsproblemen en zorg over de toekomst.

Related Articles

Nibud wijst erop dat 38 procent van de huishoudens moeite heeft met rondkomen, met name jonge volwassenen en huishoudens met wisselende inkomsten die weinig buffer hebben.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.