Venetië kan stijgende zee nog aan, maar dat kost veel geld en offers.

Wat de studie vindt

Een internationale onderzoeksgroep, met medewerking van het Nederlandse waterinstituut Deltares, concludeert dat Venetië niet meteen ten onder hoeft te gaan aan de stijgende zeespiegel. De bevindingen staan in het vakblad Scientific Reports. Onderzoeker Valeria Di Fant zei dat er over de mogelijke opties gesproken moet worden: „We kunnen veel, maar er zitten ook grenzen aan bepaalde opties.”

De onderzoekers leggen meerdere wegen voor om de stad op langere termijn te behouden. Die variëren van het versterken van barrières tot ingrijpender maatregelen zoals het verplaatsen van kwetsbaar erfgoed. Elke optie brengt kosten en moeilijke keuzes met zich mee. De studie stelt niet één eenvoudige oplossing voor; het gaat om een combinatie van technische ingrepen, lokale maatregelen en strategische beslissingen.

Wat er al is gedaan: MOSE en lokale aanpassingen

Na de grote overstroming van 1966 besloot de Italiaanse overheid de bescherming van de lagune grondig aan te pakken. Het resultaat was het Modulo Sperimentale Elettromeccanico, beter bekend als MOSE. Die stormvloedkering bestaat uit losse delen die normaal op de zeebodem liggen en die bij gevaar omhoog komen om de drie toegangspunten tussen de Adriatische Zee en de lagune tijdelijk af te sluiten. Voor het eerst werd het systeem in 2020 daadwerkelijk gebruikt.

Het systeem werkt, maar het heeft grenzen. Marjolijn Haasnoot, onderzoeker bij Deltares en hoogleraar klimaatadaptatie aan de Universiteit Utrecht, wijst erop dat MOSE is ontworpen voor een lagere zeespiegelstijging dan waar de wetenschap nu van uitgaat. "Het systeem is alleen ontworpen voor een lagere zeespiegelstijging", zei Haasnoot.

Daarom zijn aanvullende maatregelen nodig om de levensduur van MOSE te verlengen en de stad te blijven beschermen.

Op lokaal niveau worden al aanpassingen gedaan. Gebouwen worden soms opgevijzeld, bodemdaling wordt afgeremd en op bepaalde plekken worden kunststof schotten gebruikt om water buiten te houden. Die ingrepen helpen tijdelijk, maar als antwoord op structurele zeespiegelstijging zijn ze onvoldoende wanneer ze alleen kleinschalig blijven. Volgens de onderzoekers moeten zulke maatregelen op veel grotere schaal worden ingevoerd.

Mastheads

Water, bodemdaling en toerisme

Venetië ligt op tientallen eilanden in een lagune die meerdere verbindingen met de zee heeft. De stad is economisch nauw verbonden met die ligging: handelsgeschiedenis en het unieke overgangsgebied van zoet naar zout water hebben het ecosysteem en de cultuur gevormd. Jaarlijks bezoeken ongeveer 20 miljoen toeristen de stad. Die stroom van bezoekers is van groot belang voor de lokale economie; uitzicht op blijvende overstromingsproblemen beïnvloedt daarom ook inkomsten uit toerisme, horeca en cultureel erfgoed.

Wateroverlast is de afgelopen decennia duidelijk toegenomen. Sinds de ramp in 1966 dient de term acqua alta als waarschuwing: periodes met extreem hoog water komen nu vaker voor, vooral in de afgelopen 25 jaar. Dat komt door een combinatie van bodemdaling en het alsmaar stijgende zeeniveau. De combinatie maakt dat de stad vaker met overstromingen te maken heeft, zelfs als de kering op tijd gesloten wordt.

Keuzes en kosten

De studie maakt helder dat er geen kostenloze route is. Sterker nog: iedere maatregel heeft gevolgen voor de stad, haar bewoners en haar economie. Het versterken en opschalen van MOSE vraagt extra investeringen in onderhoud, bediening en timing. Het verhogen van funderingen en het aanpakken van bodemdaling vereisen grootschalige bouwactiviteiten in een historisch en dichtbebouwd stedelijk gebied.

Daarnaast is er de morele en culturele afweging: wat doe je met kwetsbaar erfgoed als gebouwen te vaak drooggelegd of verplaatst moeten worden? Wat betekent het voor het stadsbeeld en voor inwoners als delen van de stad structureel worden afgesloten of minder toegankelijk worden voor scheepvaart? De onderzoekers noemen die dilemma's expliciet als onderdeel van het palet aan keuzes waar beleidsmakers voor staan.

Internationale en Nederlandse inslag

Dat Deltares deel uitmaakte van het onderzoek laat zien dat Nederlandse kennis over waterbeheer meeweegt in het debat. Deltares-onderzoekers en de hoogleraar klimaatadaptatie aan de Universiteit Utrecht duiden technisch haalbare opties en de beperkingen daarvan. De rol van Nederlandse instituten is vooral adviserend en technisch; de uiteindelijke politieke besluiten liggen bij de Italiaanse autoriteiten en lokale besturen.

Economisch heeft het behoud van Venetië ook Europese relevantie. De stad is een toeristische kern en een cultureel symbool; gevolgen voor bezoekersaantallen en erfgoedonderhoud hebben doorwerking naar verzekeraars, toerismebedrijven en restauratieprojecten in bredere kring. Politiek betekent het dat lidstaten en Europese instellingen vaker samenhangende keuzes moeten maken over financiering van grote adaptatieprojecten, grensoverschrijdende kennisdeling en prioritering van middelen voor cultureel erfgoed.

Wat nu te doen

Volgens Haasnoot en collega-onderzoekers is tijdrekken mogelijk. Zelfs in het pessimistischer scenario, waarbij klimaatverandering sneller en zwaarder toeslaat dan gehoopt, kan MOSE nog tientallen jaren functioneren als het wordt ondersteund met aanvullende maatregelen. Dat koop tijd geeft, is belangrijk: tijd om infrastructuur aan te passen, om bewoners te beschermen en om keuzes te maken over erfgoed.

De onderzoekers pleiten ervoor om gesprekken te voeren over wat men wil behouden en tegen welke prijs. Die gesprekken moeten zowel technisch als maatschappelijk en politiek gevoerd worden. Het gaat om harde keuzes: grootschalige verhoging van funderingen, breed onderhoud van de kering, of het accepteren van meer overstromingen en het uitvoeren van minder ingrijpende maatregelen.

Uiteindelijk staat Venetië voor een mix van technische knopen en politiek moeilijke beslissingen. De stad kan volgens de studie niet zonder meer worden opgegeven. Maar de prijs van behoud is hoog. En die prijs weegt door in budgetten, planning en in hoe inwoners en toeristen de stad straks zullen ervaren.

Related Articles

Haasnoot zei: "Het systeem is alleen ontworpen voor een lagere zeespiegelstijging."

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.