Péter Magyar won de verkiezingen en krijgt in mei het premierschap.

Een nieuwe premier, een zware klus

Péter Magyar kwam als winnaar uit de stembus en staat gepland om in mei te beginnen als premier. Dat resultaat markeert een duidelijke breuk met zestien jaar Fidesz-bestuur onder Viktor Orbán. Maar winnen aan de stembus is één ding. De vraag is nu hoe snel en hoe grondig Magyar het staatsapparaat, de rechterlijke macht en de staatsmedia kan losmaken van de invloed van Orbán en zijn medestanders.

De verandering lijkt groot op papier, maar in de praktijk is het veel ingewikkelder. De afgelopen jaren bouwde Fidesz een netwerk op dat doordringt in ambtenarij, toezichtinstanties en bedrijven die van overheidsopdrachten en Europese subsidies leefden. Dat netwerk werkt als een buffer tegen snelle omwenteling.

Tom van der Meer, hoogleraar politicologie, waarschuwt expliciet: "Ik zie verschillende struikelblokken op weg naar herstel van de Hongaarse democratie". Die woorden vangen de realiteit: formules op papier herstellen is één zaak, mensen en structuren veranderen is iets anders.

Wat er op het spel staat: geld, recht en reputatie

Een van de concrete kwesties is financieel van aard.

De Europese Commissie hield ongeveer 18 miljard euro aan subsidies tegen omdat hervormingen voor de rechtsstaat ontbraken. Magyar beloofde die blokkade op te heffen door corruptie aan te pakken en de samenwerking met Brussel te herstellen.

Het vrijmaken van die 18 miljard euro is op dit moment niet alleen symbolisch. Het is ook praktisch: die subsidies lopen via programma's die bedrijven en projecten in Hongarije financieren.

Als Brussel die middelen weer vrijgeeft, zal dat directe gevolgen hebben voor investeringen en begrotingsruimte in Boedapest.

Maar er hangt meer aan vast dan geld alleen. Onder Orbán voerde Hongarije in toenemende mate een koers die zich afzette tegen Brussel en die in politieke keuzes een duidelijk pro-Kremlin accent kreeg, bijvoorbeeld rond de oorlog in Oekraïne en in energiepolitiek. De nieuwe regering moet niet alleen financiële knopen ontwarren, maar ook diplomatieke verhoudingen herstellen.

Mastheads

Brussel en Nederlandse reacties

De politieke top in Brussel reageerde opgelucht. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zei direct: "Met dit resultaat is onze unie sterker geworden". Dat is een duidelijke blijk van hoop dat Hongarije weer op een lijn met EU-regels en -waarden zal komen.

Tineke Strik, Europarlementariër voor GroenLinks-PvdA en lid van de parlementscommissie voor burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, noemde de uitslag "een fantastische uitslag, meer dan ik had durven verwachten". Ze wees op een concreet instrument dat Magyar heeft: een tweederdemeerderheid waarmee hij volgens haar "de grondwetswijzigingen van Orbán die tegen het EU-recht ingingen ongedaan maken" kan.

Die opmerkingen maken duidelijk waarom de uitslag ook Nederlandse politici en belangen raakt. Strik zit in Brussel en volgt de rechtsstaatvragen al jaren. Haar rol als Nederlandse afgevaardigde geeft Den Haag, en Nederlandse kiezers via hun Europarlementariërs, direct zicht op wat er in Boedapest gebeurt.

Waar de problemen nog zitten

De sfeer van opluchting staat naast een realistische inschatting van praktische belemmeringen. Veel sleutelposities — in administratie, rechterlijke instanties en publieke media — worden nog door mensen bekleed die de afgelopen jaren door Fidesz zijn gepositioneerd. Die mensen kunnen beleid vertragen of blokkeren. Ze vormen een informele macht die niet meteen valt met een nieuw wetsvoorstel of een persconferentie.

Wetten veranderen sneller dan organisaties, en dat maakt het lastig om snel vertrouwen te herstellen. Het herstel van vertrouwen vereist hervormingen in procedures, benoemingen en controlemechanismen. Dat kost tijd en politiek kapitaal. Magyar begon zijn campagne met beloften over corruptiebestrijding en EU-samenwerking. Dat toont richting. Maar uitvoering vereist ministers, ambtenaren en rechters die meewillen werken.

Daarnaast blijft het maatschappelijk terrein beladen. Media die jarenlang een pro-Fidesz-narratief verspreidden, moeten onafhankelijker worden. Journalisten en redacties moeten ruimte krijgen. Nieuwe wetgeving alleen helpt niet als de macht van omroepen en kranten al jarenlang gekanteld is.

Regionale en internationale implicaties

De impact van Orbáns val reikt verder dan Hongarije. Orbán fungeerde voor veel extreemrechtse en populistische partijen als voorbeeld en voorman. "Deze nederlaag is ook een gevoelige klap voor populisten buiten Hongarije", zei Tineke Strik. Politieke bewegingen die zich een voorbeeld namen aan Orbán zullen nu moeten bijstellen hoe ze hun strategie en retoriek vormgeven.

Dat geldt ook voor politieke leiders die in het verleden openlijk steun zochten bij Orbán. De signaalwaarde van deze verkiezingsuitslag is dus politiek-geografisch breed — van Oost- tot West-Europa en daarbuiten. Maar signaalwaarde is geen mechanische kettingreactie: partijen in andere landen beslissen nog altijd op basis van hun eigen electorale situatie.

Economisch kan herstel van goede betrekkingen met Brussel investeerders weer meer vertrouwen geven. EU-geld gaat vaak gepaard met toezicht en voorwaarden; het vrijgeven van de bevroren 18 miljard euro kan leiden tot versnelde projecten, vooral op infrastructuur en innovatie. Dat biedt kansen voor bedrijven die zaken doen in of met Hongarije.

De korte termijn en politieke realiteit

Op korte termijn staat Magyar voor een paar sleutelstappen: benoemingen van ministers, heldere plannen voor juridische hervormingen en een geloofwaardige aanpak van corruptie. Als hij die stappen zet, is er een reële kans dat Brussel de blokkade opheft. Als hij faalt of als interne tegenkrachten te sterk blijken, blijft de impasse bestaan.

Tom van der Meer wijst op het politieke en institutionele werk dat nodig is. Zijn opmerking over struikelblokken is geen retoriek; het is een waarschuwing dat processen zich langzaam ontvouwen en dat politieke wil alleen niet volstaat zonder institutionele verandering.

Magyar heeft dus zowel een wettelijke route — via parlement en grondwetsherziening — als een praktische route — via personele wisselingen en beleidsimplementatie. De combinatie daarvan zal bepalen of Hongarije snel terugkeert naar een meer EU-vriendelijke koers.

Related Articles

"Met dit resultaat is onze unie sterker geworden", zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.