In Tallinn gebruiken leerlingen van het Mustamäe-gymnasium een aangepaste versie van ChatGPT die hen niet zomaar antwoorden geeft, maar juist uitdaagt om zelf na te denken. Estland wil zo een voorloper worden in de integratie van kunstmatige intelligentie in het onderwijs.

AI als leerpartner, niet als antwoordmachine

Op het gymnasium in de Estse hoofdstad Tallinn zijn scholieren bezig met een bijzonder project. Ze werken met een speciale variant van ChatGPT, die niet ontworpen is om direct antwoorden te geven, maar om leerlingen te begeleiden bij het denkproces. "Hij stelt zoveel vragen!", zegt een van de leerlingen, nog wat onwennig met de nieuwe manier van leren. Een ander vraagt zich hardop af welke vraag ze precies moeten invoeren om verder te komen.

Eigenlijk is het een opvallende aanpak. Waar veel landen nog worstelen met de vraag hoe ze AI in het onderwijs moeten integreren zonder dat het leerlingen lui maakt, heeft Estland juist een systeem opgezet dat de AI gebruikt als een soort hulpdocent. Het programma dwingt studenten om zelf te zoeken naar oplossingen en stimuleert actief denken.

De Estse president Alar Karis noemde het bij de lancering vorig jaar een "nieuw hoofdstuk" in de ontwikkeling van het onderwijs en de digitale samenleving. En dat is geen loze kreet. Met deze aanpak wil Estland een ‘AI-sprong’ maken, waarbij scholen niet alleen technologie gebruiken, maar leerlingen ook leren om er kritisch en effectief mee om te gaan.

Een speciaal ontwikkelde versie van ChatGPT

In samenwerking met OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, heeft Estland een aangepaste versie van de populaire AI-chatbot ontwikkeld. Het verschil met de gewone versie is dat deze AI niet zomaar antwoorden weggeeft, maar juist vragen stelt om het denken te stimuleren.

Zo moet het voorkomen dat leerlingen lui worden en alleen maar afhaken op kant-en-klare antwoorden.

De afgelopen maanden zijn tientallen scholen gestart met het gebruik van deze variant in de bovenbouw. Richard, een 16-jarige scholier, was eerlijk gezegd verbaasd over hoe de AI werkt. "We dachten dat AI het werk voor ons zou doen", zegt hij. "Maar hij stelt juist vragen en dan moeten wij de antwoorden vinden. Het maakt de opdracht makkelijker, maar hij doet het werk niet voor ons."

Ook Grete, eveneens 16, merkt dat ze met deze AI harder moet nadenken. "Het laat je meer samenwerken met de technologie.

Mastheads

Je krijgt niet zomaar een makkelijk antwoord, maar moet zelf actief blijven." Het is een mentaliteitsverandering, want leerlingen zijn gewend om snel een antwoord te krijgen via Google of andere zoekmachines.

Spanning en frustratie bij leerlingen

Emma Sinitamm, tech-expert en begeleider van het programma op het Mustamäe-gymnasium, ziet dat het wennen is voor de scholieren. "Ze zijn gewend dat ze meteen een antwoord krijgen. Dus ze raken gefrustreerd als dat niet zo is." Ze vindt het spannend om te zien hoe leerlingen omgaan met deze nieuwe manier van leren.

Volgens Sinitamm is het beter om leerlingen te leren hoe ze AI op de juiste manier kunnen gebruiken. Dat gaat onder meer over het formuleren van een goede prompt — de vraag of opdracht die je aan de AI geeft. "We weten dat ze AI sowieso gebruiken, dus dan kun je er beter mee leren werken dan het negeren."

Dat betekent ook een nieuwe verantwoordelijkheid voor leraren. Zij moeten niet alleen de stof onderwijzen, maar ook begeleiden bij het gebruik van AI als leermiddel. Sommige docenten maken zich zorgen, omdat het een extra taak is en omdat ze zelf ook moeten wennen aan de technologie.

Estland als koploper in AI-onderwijs

Estland was al een van de meest digitale landen ter wereld. Het land experimenteerde eerder al met AI-ondersteuning voor docenten, bijvoorbeeld bij het nakijken. Maar de stap om AI af te stemmen op scholieren zelf, is uniek. In Nederland en veel andere landen wordt met AI in het onderwijs vooral voorzichtig omgegaan.

De Estse aanpak laat zien dat het omarmen van AI niet per se betekent dat mensen overbodig worden in het leerproces. Integendeel: de technologie kan leerlingen juist helpen om beter te leren denken en problemen op te lossen.

Opvallend is dat er weinig zorgen klinken vanuit ouders. Sinitamm hoort vooral van docenten dat ze het spannend vinden. "Ze vragen zich af wat het betekent voor hun rol en hoe ze dit in hun lessen moeten inpassen."

De speciale ChatGPT-versie is daarmee niet alleen een technische innovatie, maar ook een sociaal experiment. Het land onderzoekt hoe AI kan helpen om onderwijs toekomstbestendig te maken. En dat terwijl veel andere landen nog worstelen met de vraag of ze AI wel moeten toestaan in de klas.

Wat betekent dit voor de toekomst van onderwijs?

De Estse aanpak kan echt een voorbeeld zijn voor andere landen die hun onderwijs willen moderniseren. Door AI te gebruiken als een instrument dat kritisch denken stimuleert, kunnen leerlingen beter voorbereid worden op een wereld waarin technologie een grote rol speelt. Maar het vraagt wel om goede begeleiding en duidelijke kaders.

De uitdaging zit hem in het vinden van de balans tussen technologische innovatie en het behoud van menselijke vaardigheden. AI mag geen vervanging worden, maar een aanvulling. En dat betekent dat leraren een andere rol krijgen: ze worden meer coaches dan traditionele kennisoverdragers.

We weten nog niet zeker of deze aanpak ook in andere landen zal werken. Cultuur, onderwijsstelsel en technologische infrastructuur spelen allemaal een rol. Maar Estland laat in elk geval zien dat het anders kan. Niet door AI te verbieden, maar door het slim in te zetten.

Related Articles

Met hun aangepaste ChatGPT-versie zet Estland een belangrijke stap richting toekomstgericht onderwijs. Estland laat zien dat AI niet alleen een bedreiging is, maar ook een sterke leerpartner voor scholieren kan zijn.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.