2,7% van de onderzochte geïmporteerde levensmiddelenmonsters in 2024 overschreed de Europese residulimiet (MRL). De NVWA nam dat jaar 4.846 monsters en registreerde daarin 13.866 pesticideresiduen; ongeveer 40 van die stoffen zijn in Nederland of de EU verboden, blijkt uit NVWA‑data en een analyse van Stichting Agrifacts. Consumentenorganisaties waarschuwen dat verboden middelen ondanks die relatief lage overtredingsratio vaak terugkeren in producten als rijst en thee.

De kern van de cijfers is onmiskenbaar. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, NVWA, onderzocht in 2024 in totaal 4.846 monsters van geïmporteerde levensmiddelen en registreerde daarin 13.866 residuen van 145 verschillende pesticiden. Ongeveer 40 van die stoffen zijn in Nederland of in de EU verboden. Die mix van veel verschillende residuen per monster maakt de resultaten lastig te bagatelliseren: uit de steekproef bleek dat er bijna drie verschillende bestrijdingsmiddelen per monster werden aangetroffen.

Waar het vaak voorkomt

De meeste vondsten concentreerden zich bij tropisch fruit en citrus. Maar rijst, thee en specerijen kwamen in de NVWA-analyse en in de samenvattingen van Stichting Agrifacts expliciet naar voren als productgroepen met terugkerende verboden residuen. In ongeveer 38 procent van de monsters werd fenylfenol-2 aangetroffen. Imidacloprid, een middel dat sinds 2018 in de EU verboden is vanwege risico voor bestuivers, zat in circa 6 procent van de monsters. Andere frequent gerapporteerde stoffen waren malathion, carbendazim, clothianidin en chloorpyrifos-ethyl.

Belangrijk om te begrijpen is dat Europese importregels toestaan dat producten residuen bevatten van middelen die binnen de EU verboden zijn, zolang de hoeveelheid onder de vastgestelde MRL blijft. Die handelsregelgeving volgt uit bestaande handelsafspraken met landen buiten de EU en verklaart waarom verboden middelen in geïmporteerd voedsel kunnen voorkomen zonder dat er formeel sprake is van een overtreding.

Wat de cijfers betekenen

Slechts 2,7 procent van de monsters overschreed de Europese residulimiet en resulteerde volgens de NVWA in het uit de handel halen van partijen of in waarschuwingen en boetes voor importeurs. De handhaving richtte zich dus op gevallen boven de MRL. Tegelijkertijd signaleren critici dat de aanwezigheid van verboden middelen onder de limiet wel een probleem kan vormen door cumulatieve blootstelling en mogelijk ecologische risico, waaronder schade aan bestuivers.

Mastheads

De cijfers van Stichting Agrifacts gebruiken de NVWA-data als basis en tonen tegelijk dat de meerderheid van de geteste monsters binnen de wettelijke grenzen valt. Dat is een feit. Maar organisaties die zich op voedselveiligheid richten gaan verder dan die ene statistiek. Foodwatch publiceerde aanvullende gegevens over 2023 waarin 87 verschillende illegale bestrijdingsmiddelen werden aangetroffen in voedseltests. Foodwatch rapporteerde dat in supermarkten 25 soorten residuen werden teruggevonden. Volgens die inventaris scoorden bananen, rozijnen en rijst het hoogst.

Circa 78 procent van de bananenmetingen, 65 procent van de rozijnenmetingen en 30 procent van de rijstmetingen lieten restanten zien van middelen die in de EU verboden zijn.

PAN Nederland en Greenpeace wezen op een dubbele standaard. Hun stelling is dat middelen die binnen de EU niet mogen worden gebruikt via export weer op Europese borden belanden. Dat is precies wat de combinatie van NVWA-data en de Foodwatch-resultaten suggereert: de wettelijke limiet garandeert niet dat verboden middelen van de wereldwijde markt verdwijnen.

Er is ook een beleidsaspect. Tegenstanders van versoepelde handelsakkoorden waarschuwen dat verdragen die import vergemakkelijken, zoals het besproken Mercosur-akkoord, de problematiek kunnen vergroten als er niet strenger op residuen wordt gecontroleerd. De huidige praktijk, waarbij import met residuen onder de MRL wordt toegestaan, volgt uit bestaande handelsafspraken met landen buiten de EU.

Praktisch gezien betekent dit dat consumenten kunnen treffen wat de cijfers laten zien: de kans dat een willekeurig geïmporteerd product een residu van een verboden middel bevat is substantieel, maar de kans dat het product een hoeveelheid bevat die de MRL overschrijdt is relatief klein. Voor toezichthouders en beleidsmakers blijft de vraag relevant hoe om te gaan met cumulatieve blootstelling en met ecologische effecten die niet goed worden gevangen door individuele MRL-toetsen.

De NVWA maakte duidelijk dat waar de MRL werd overtreden, partijen uit de handel werden gehaald en importeurs waarschuwingen of boetes kregen. Dat benadrukt dat handhaving werkt binnen het huidige juridische kader, maar het laat onverlet dat kritische partijen strengere normen en controles vragen om de aanwezigheid van verboden stoffen structureel te bestrijden.

Mijn lezing van de cijfers is dat de statistiek die iedereen zal citeren, namelijk de 2,7 procent overtredingen, de meest concrete is. Maar de andere cijfers zijn even relevant voor beleid en consumenteninformatie: 13.866 residuen in 4.846 monsters, 145 verschillende pesticiden en ongeveer 40 verboden stoffen tonen aan dat er structureel residuen in de keten zitten die vragen om meer dan alleen incidentiële handhaving.

Related Articles

De NVWA nam in 2024 4.846 monsters en registreerde 13.866 residuen; 2,7% van die monsters overschreed de Europese residulimiet en werd uit de handel gehaald.

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.