Veertien statushouders moeten binnen twee weken weg uit een hotel in Almelo.

Gemeente start handhaving

De gemeente Almelo heeft het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) officieel gemaand om veertien statushouders — twee gezinnen — binnen veertien dagen uit het boutiquehotel Huis van Bewaring in de binnenstad te halen. Het pand, een voormalig gevangeniscomplex dat als hotel opereert, wordt volgens het gemeentebestuur niet gebruikt zoals toegestaan in het omgevingsplan en schendt de Omgevingswet.

Point is, de gemeente zegt niet bereid te zijn dat gebruik te legaliseren. Als de gezinnen na twee weken nog in het hotel verblijven, start Almelo een traject dat kan leiden tot een dwangsom tegen het COA. Het precieze bedrag maakte het college nog niet bekend.

Wat zegt het COA?

Right now, het COA heeft gereageerd dat het op de hoogte is van Almelo's besluit en dat het eerst schriftelijk zal antwoorden en het gesprek met de gemeente voortzet. De organisatie wijst erop dat de gezinnen een verblijfsvergunning hebben en dat zij in Almelo hun leven willen opbouwen. Volgens het COA is de plaatsing in het hotel tijdelijk en bedroeg de maximale duur zes maanden.

Het COA geeft in soortgelijke gevallen aan dat sluiting soms geen optie is omdat elders geen opvangplekken beschikbaar zijn. Dat argument speelde recent ook in andere gemeenten.

Voorbeelden elders: bedragen en druk

De zaak in Almelo past in een reeks confrontaties tussen gemeenten en het COA over onbedoeld langdurige hotelopvang. In Hardenberg liep een dwangsom deze maand op tot meer dan €1 miljoen nadat afgesproken sluitingen uitbleven.

In Westerwolde was het maximum van een eerder opgelegde dwangsom bereikt; die gemeente legde een boete op die opliep tot het plafond van €5 miljoen.

In Gelderland legde de gemeente Epe een dwangsom vast van €63.480 per dag, met een maximum van €11,4 miljoen als het COA de opvanglocatie niet binnen een week zou sluiten. Burgemeester Tom Horn zei daarbij: "Afspraken moeten worden nagekomen.

Dit is niet gericht tegen de bewoners, maar tegen een onhoudbare situatie."

Financiële consequenties voor COA en overheden

Als meerdere gemeenten maximale dwangsommen opleggen, kan het COA daardoor miljoenen euro's aan boetes krijgen. Dit zorgt voor twee dingen: extra administratie- en juridische kosten voor het COA, plus boetes die het COA of uiteindelijk het Rijk moet betalen.

Mastheads

Wat het COA wél steeds meldt, is dat het landelijk tekort aan opvangplekken groter wordt omdat locaties precies sluiten waar nieuwe nodig zijn. En als het COA locaties gesloten moet houden terwijl bewoners nog geen alternatieve plekken hebben, ontstaan er logistieke en juridische knelpunten — en dus extra kosten.

Gemeenten voeren aan hun kant dat regels zijn overtreden en dat handhaving noodzakelijk is om lokale omgevingsplannen en leefbaarheid te beschermen. Burgemeester Richard Korteland van Almelo liet via een woordvoerder weten dat het probleem niet zou bestaan als meer gemeenten zich aan de Spreidingswet hielden. Daarmee legt Almelo de nadruk op nationale verdeling van statushouders en op afspraken tussen gemeenten.

Budgettaire vragen voor Den Haag

Hoewel het ministerie van BZK niet direct in het gemeentelijke besluit genoemd wordt, speelt de centrale overheid impliciet mee: het COA handelde "in opdracht van het ministerie" bij het onderbrengen van de gezinnen in Almelo. Dat brengt financiële vragen op tafel over wie uiteindelijk opdraait voor boetes en extra huisvestingskosten als gemeenten dwangsommen opleggen.

Als meerdere gemeenten boetes opleggen en het COA die moet voldoen, zal dat druk zetten op de rijksuitgaven aan opvang en integratie. Gemeenten wijzen op hun lokale handhavingsbevoegdheden; het Rijk beroept zich op nationale verantwoordelijkheid voor opvang en spreiding. Die scheidslijn zorgt voor politieke en financiële spanning — en voor juridische procedures die tijd en geld kosten.

Operationele gevolgen voor opvang

De druk van dwangsommen kan het COA dwingen sneller te verplaatsen, maar alleen als alternatieve locaties beschikbaar zijn. In praktijk blijkt dat lastig: veel voormalige opvanglocaties sluiten en nieuwe plekken zijn niet altijd direct inzetbaar. Het gevolg is dat het COA in sommige gevallen vasthoudt aan bestaande locaties om te voorkomen dat mensen op straat komen te staan.

Gemeenten kunnen hierdoor langer voor faciliteiten en toezicht moeten zorgen, of extra geld steken in lokale integratie. Voor lokale begrotingen kan dat onvoorziene uitgaven betekenen.

Het COA moet zo goed mogelijk omgaan met de wetten, financiële risico's en de beschikbare capaciteit.

Juridische route en precedentwerking

Almelo volgt Hardenberg en Westerwolde, gemeenten die dwangsommen al daadwerkelijk oplegden of dreigden op te leggen. Het blijkt duidelijk dat gemeenten handhavingsacties starten als tijdelijke opvang voor statushouders te lang duurt.

Rechtszaken of verweer van het COA kunnen de uiteindelijke uitkomst bepalen. Tot die tijd ontstaat er onzekerheid over waar statushouders terechtkomen als locaties moeten sluiten. Juridische procedures zelf betekenen ook kosten — voor gemeenten en het COA.

Wat staat er financieel op het spel?

Samengevat: de directe boetes kunnen per gemeente snel in de tonnen of miljoenen lopen. Epe noemde een dagtarief van €63.480 tot maximaal €11,4 miljoen; Hardenberg zag een boete oplopen tot boven €1 miljoen. Als meerdere locaties op dezelfde manier worden beboet, stapelt het bedrag zich op.

Die stapeling heeft effect op baten en lasten van zowel lokale begrotingen als op de begroting van opvanglandschap op rijksniveau. En het heeft gevolgen voor de planning van huisvesting en integratie van nieuw verworven bewoners.

Afwegingen voor beleidsmakers

Gemeenten hebben een wettelijke handhavingsoptie en gebruiken die nu actiever. Het COA beroept zich op het gebrek aan alternatieve opvang als reden om niet te sluiten. Het resultaat is een klassiek beleidsdilemma: handhaving en naleving van lokale regels versus de noodzaak om kwetsbare mensen tijdelijk onderdak te bieden.

De financiële prikkel van een dwangsom is helder: het kan het COA bewegen sneller te verhuizen. Maar zonder extra plekken lost een dwangsom het kernprobleem niet op, stellen betrokkenen. Dat maakt het thema meer politiek en logistiek dan zuiver financieel — maar de rekeningen blijven wel binnenkomen.

Related Articles

Burgemeester Tom Horn, burgemeester van Epe: "Afspraken moeten worden nagekomen. Dit is niet gericht tegen de bewoners, maar tegen een onhoudbare situatie."

Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.