Nederland staat voor een lastige keuze: een strategische gasvoorraad aanleggen om toekomstige crisis te voorkomen. De huidige situatie laat zien hoe kwetsbaar het land is, maar een oplossing is niet zo simpel als het lijkt.
Spanning op de gasmarkt door geopolitieke onrust
De afgelopen weken is de druk op de Europese gasmarkt flink toegenomen. De Straat van Hormuz, een van de belangrijkste doorvoerpunten voor olie en gas, is bijna volledig afgesloten. Dat is geen kleinigheid. Het Midden-Oosten staat in brand, en de spanningen daar raken de hele wereld. Nederland voelt dat ook aan den lijve. De gasprijzen schieten omhoog en de gasvoorraden zijn extreem laag.
Voor Nederland is dat extra zorgwekkend omdat het land de afgelopen jaren steeds afhankelijker is geworden van geïmporteerd gas. Vooral vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten speelt een grote rol. In 2025 kwam ruim een kwart van het in Europa gebruikte gas uit de VS. Maar dat maakt Nederland kwetsbaar. Als de Amerikaanse gasleveringen plotseling stagneren, zit Nederland met de handen in het haar.
Gasunie, de beheerder van het gasnet, waarschuwde onlangs dat Nederland niet goed is voorbereid op een langdurige verstoring van de gasaanvoer uit Noorwegen of de VS. Sabotage van LNG-terminals of geopolitieke spanningen kunnen leiden tot een fysieke schaarste.
En dat terwijl de Nederlandse gasvoorraden nu op het laagste punt in tien jaar staan, slechts voor 5,8 procent gevuld, waar dat normaal rond deze tijd van het jaar 35 procent is.
Strategische gasbuffers: een vergeten discussie
De Tweede Kamer maakt zich steeds meer zorgen. Er is kritiek op de commerciële partijen die gasvoorraden vullen en op het ontbreken van een overkoepelend strategisch gasbeleid.
Het vorige kabinet kreeg de opdracht om te onderzoeken of Nederland een strategische gasbuffer moet aanleggen, maar concrete stappen zijn nog niet gezet.
Dit onderwerp kwam al in 2022 op tafel, toen Rusland de gaskraan dichtdraaide. Toen pleitte de Kamer voor ingrepen om fysieke tekorten op te vangen. Maar markpartijen zijn terughoudend om gas op te slaan als de prijzen hoog zijn. Destijds probeerde klimaatminister Rob Jetten de marktpartijen te stimuleren met subsidies, maar dat leverde geen blijvende oplossing.
De situatie lijkt nu urgenter dan ooit. Want zonder noodvoorraad kan een langdurig wegvallen van gas uit Noorwegen of de VS leiden tot extreme prijsstijgingen en economische schade. Ondertussen worden de gasputten in Groningen definitief gesloten, wat een belangrijke eigen buffer wegneemt.
Efficiëntie versus veerkracht
Het Nederlandse energiesysteem is ingericht op efficiëntie, met zo min mogelijk buffers. Econoom Jona van Loenen noemt dat een risico in tijden van crisis. Het is alsof de brandweer pas brandweermannen aanneemt als het huis al in brand staat. Nederland heeft zich de afgelopen jaren nauwelijks voorbereid op echte noodsituaties.
De reactie van Gasunie in februari illustreert dat: ze gaven aan dat er geen reden was tot paniek zolang er geen onverwachte gebeurtenissen waren, zoals een sluiting van de Straat van Hormuz. Maar precies dat gebeurde. De gasvoorraad daalde verder, terwijl de crisis in het Midden-Oosten verslechterde.
D66-fractievoorzitter Jan Paternotte probeerde het nog luchtig te houden. In een interview zei hij dat we ‘nuchter moeten blijven kijken’ en verwees naar het begin van de lente als reden om ons geen zorgen te maken. Die houding laat zien dat politieke en maatschappelijke bewustwording over de ernst van de situatie nog niet volledig is doorgedrongen.
De roep om een noodvoorraad
Gasunie heeft vorige week de overheid opgeroepen om een strategische noodvoorraad aan te leggen. Nederland kan volgens de netbeheerder niet terugvallen op eigen gaswinning of Russische leveringen. Een langdurige verstoring kan leiden tot grote economische schade en meer energiearmoede.
Voor nu is er volgens Gasunie nog voldoende gas in Nederland en omliggende landen. De voorraden zijn bijna op, maar de lagere vraag door de lente maakt dat de situatie beheersbaar is. Toch moet vanaf april begonnen worden met het weer vullen van de wintervoorraden. Of dat op tijd lukt, daar bestaat onzekerheid over.
De overheid moet snel beslissen, want zonder strategische buffer blijft Nederland kwetsbaar voor geopolitieke schokken. Het is een kwestie van risico’s spreiden en voorbereid zijn op het onverwachte. Maar het lijkt erop dat het kabinet deze waarschuwingen nog niet omarmt.
Hangt er straks een zware winter boven ons hoofd? Dat zal afhangen van politieke keuzes die nu nog gemaakt moeten worden.
Related Articles
- Nederland hangt steeds meer af van Amerikaanse energie, met ongemakkelijke gevolgen
- Gasprijzen stijgen explosief door Midden-Oostenconflict: Nederland zit klem in afhankelijkheid
- Defensie investeert miljarden in extra gevechtsvoertuigen en luchtverdediging met Patriot-systeem
De gascrisis laat zien dat Nederland niet alleen een kwestie van energietransitie heeft, maar ook van energiezekerheid. Het aanleggen van strategische gasvoorraden kan een duur maar noodzakelijk vangnet zijn. De vraag is of de politiek de urgentie voelt om die stap nu te zetten.
Dit artikel is gemaakt met behulp van AI.
